Bệnh CRD trên gia cầm do
Mycoplasma gallisepticum gây ra là bệnh hô hấp mãn tính phổ biến, dễ nhầm với nhiều bệnh hô hấp khác. Cùng
Fivevet tìm hiểu nguyên nhân, đường lây truyền, triệu chứng và phương pháp xét nghiệm PCR-MG.
1. Tổng quan về vi khuẩn Mycoplasma spp. và bệnh CRD trên gia cầm
Vi khuẩn
Mycoplasma spp. là nhóm vi khuẩn có kích thước rất nhỏ, với đặc điểm nổi bật là không có thành tế bào. Nhóm vi khuẩn này có thể lây nhiễm cho nhiều đối tượng khác nhau như động vật có vú, bò sát, chim và thực vật,... Trên gia cầm, đặc biệt là ở gà, bệnh do
Mycoplasma gây ra chủ yếu liên quan đến hai tác nhân quan trọng là
Mycoplasma gallisepticum (MG) và
Mycoplasma synoviae.
Bệnh CRD trên gà, viết tắt từ Chronic Respiratory Disease, còn gọi là bệnh hô hấp mãn tính, là một bệnh rất phổ biến trong chăn nuôi gia cầm, đặc biệt ở gà công nghiệp. Bệnh có thể xuất hiện ở nhiều lứa tuổi, gây ảnh hưởng lớn đến sức khỏe đàn gà, năng suất chăn nuôi và hiệu quả kinh tế của trang trại.
Tác nhân chính gây bệnh CRD là vi khuẩn
Mycoplasma gallisepticum hay còn gọi tắt là MG. Khi nhiễm bệnh, gia cầm thường có các biểu hiện hô hấp như hắt hơi, viêm kết mạc, viêm xoang, chảy nước mũi, khò khè và khó thở. Trong trường hợp bệnh ghép với các tác nhân khác, tình trạng bệnh có thể diễn biến nặng hơn, gây tổn thương đường hô hấp nghiêm trọng và làm tăng tỷ lệ chết.
Cấu tạo Mycoplasma.
2. Con đường lây truyền của Mycoplasma gallisepticum
Mycoplasma gallisepticum có hai con đường lây truyền chính:
- Lây truyền theo chiều dọc
- Lây truyền theo chiều ngang
Việc hiểu rõ các con đường này giúp trại nuôi chủ động hơn trong công tác kiểm soát, phòng bệnh và xét nghiệm bệnh CRD trên gia cầm.
2.1. Lây truyền theo chiều dọc
Lây truyền theo chiều dọc là quá trình mầm bệnh chuyển từ mẹ sang con, chủ yếu thông qua trứng. Đây được xem là con đường quan trọng trong lây truyền MG. Nguyên nhân có thể liên quan đến việc ống dẫn trứng nằm cạnh túi khí ở bụng, tạo điều kiện để mầm bệnh xâm nhập và truyền sang trứng.
Khi trứng sinh ra đã mang mầm bệnh, gà con nở ra cũng có thể đã nhiễm Mycoplasma gallisepticum. Điều này khiến bệnh tồn tại dai dẳng qua nhiều thế hệ, đặc biệt trong các đàn giống hoặc hệ thống chăn nuôi không được kiểm soát tốt về an toàn sinh học.
2.2. Lây truyền theo chiều ngang
Lây truyền theo chiều ngang xảy ra khi gà bệnh truyền mầm bệnh sang gà khỏe trong cùng đàn hoặc giữa các đàn khác nhau. Gia cầm khỏe có thể nhiễm MG khi hít phải không khí chứa mầm bệnh do gà bệnh ho, hắt hơi, phát tán dịch mũi, dịch nước mắt hoặc bụi có chứa vi khuẩn.
Ngoài ra, bệnh còn có thể lây qua tiếp xúc trực tiếp với các vật mang mầm bệnh như máng ăn, thức ăn bị ô nhiễm, nước uống và dụng cụ chăn nuôi,... Các trung gian cơ học như quần áo, giày dép, xe cộ, chim hoang dã và côn trùng cũng có thể mang mầm bệnh từ nơi này sang nơi khác.
Các yếu tố môi trường như chuồng trại ẩm thấp, thông gió kém, mật độ nuôi cao hoặc thay đổi thời tiết đột ngột là điều kiện thuận lợi khiến
Mycoplasma gallisepticum phát triển mạnh và làm bệnh bùng phát nhanh hơn trong đàn.
Con đường lây truyền bệnh của Mycoplasma gallisepticum.
3. Triệu chứng bệnh CRD và khó khăn trong chẩn đoán lâm sàng
Bệnh CRD trên gia cầm thường gây ra các triệu chứng hô hấp như:
- Ho
- Khó thở
- Khò khè
- Chảy nước mũi
- Viêm xoang
- Viêm kết mạc
Tuy nhiên, các biểu hiện này không đặc hiệu và rất dễ nhầm lẫn với nhiều bệnh hô hấp khác trên gia cầm như: Newcastle Disease (ND), Infectious Bronchitis (IB), Avian Influenza (AI), Coryza truyền nhiễm, ORT và ILT.
Chính vì vậy, việc chẩn đoán bệnh CRD chỉ dựa vào triệu chứng lâm sàng thường gặp nhiều khó khăn. Trong thực tế chăn nuôi, MG còn có thể kết hợp với nhiều tác nhân khác làm bệnh tích nặng hơn.
Ví dụ: MG kết hợp với E. coli kế phát hoặc với các vấn đề môi trường chuồng nuôi có thể làm tổn thương cơ quan hô hấp rõ rệt hơn. MG kết hợp với AI hoặc ND cũng có thể khiến bệnh tiến triển nghiêm trọng, cơ quan hô hấp tổn thương nặng hơn, tăng tỷ lệ chết trong đàn.
Ở gà con: Bệnh CRD có thể làm gà ăn kém, chậm lớn, giảm khả năng tăng trọng và ảnh hưởng đến độ đồng đều của đàn.
Ở gà mái đẻ: Bệnh có thể gây giảm sản lượng trứng, ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất và hiệu quả kinh tế của trại.
4. Thiệt hại kinh tế do bệnh CRD gây ra
Bệnh CRD là một trong những bệnh chính ảnh hưởng đến năng suất chăn nuôi gia cầm. Bệnh không chỉ gây thiệt hại do tỷ lệ mắc cao mà còn làm tăng chi phí điều trị, kéo dài thời gian nuôi và làm giảm hiệu quả sử dụng thức ăn.
Thiệt hại kinh tế do Mycoplasma gallisepticum gây ra thể hiện rõ ở việc giảm trọng lượng, giảm hiệu quả chuyển đổi thức ăn, giảm sản lượng trứng và tăng tỷ lệ tử vong phôi. Đặc biệt, khi bệnh đi kèm với nhiễm trùng thứ phát, mức độ thiệt hại có thể nghiêm trọng hơn nhiều.
Trên quy mô toàn cầu, các bệnh do nhóm vi sinh vật này gây ra được xem là nguyên nhân quan trọng làm giảm hiệu quả sản xuất trong ngành công nghiệp gia cầm. Vì vậy, phát hiện sớm MG và kiểm soát bệnh CRD là yêu cầu cần thiết đối với các trang trại chăn nuôi gia cầm hiện nay.
5. Vì sao cần xét nghiệm bệnh CRD do Mycoplasma gallisepticum?
Có nhiều kỹ thuật có thể được sử dụng để phát hiện Mycoplasma gallisepticum, trong đó có phương pháp nuôi cấy Mycoplasma. Tuy nhiên, kỹ thuật nuôi cấy thường tốn kém và mất rất nhiều thời gian do Mycoplasma spp. thuộc nhóm vi sinh vật khó nuôi cấy, cần môi trường dinh dưỡng đặc biệt.
Quá trình nuôi cấy Mycoplasma có thể kéo dài 3 tuần hoặc hơn. Trong khi đó, bệnh CRD lại cần được phát hiện nhanh để trang trại có biện pháp xử lý kịp thời, hạn chế lây lan và giảm thiệt hại kinh tế.
Do đó, việc chẩn đoán Mycoplasma gallisepticum cần một phương pháp nhanh, đặc hiệu và nhạy hơn. Phản ứng chuỗi polymerase, hay PCR, là phương pháp phù hợp để phát hiện tác nhân gây bệnh. PCR-MG được xem là phương pháp tối ưu trong kiểm soát bệnh do MG gây ra, giúp xác định sự hiện diện của tác nhân gây bệnh một cách nhanh chóng và chính xác.
6. Phương pháp xét nghiệm CRD tại FiveLab
FiveLab có thể triển khai các nhóm xét nghiệm phù hợp theo mục tiêu của từng trang trại. Trong đó, xét nghiệm PCR được sử dụng để phát hiện tác nhân MG gây bệnh CRD trên gia cầm.
Bên cạnh xét nghiệm PCR-MG, FiveLab cũng có thể hỗ trợ xét nghiệm các bệnh ghép thường gặp như: E. coli, AI, ND, IB và ORT. Việc xét nghiệm đồng thời các tác nhân liên quan giúp trại nuôi xác định chính xác nguyên nhân gây bệnh, từ đó đưa ra biện pháp xử lý nhanh và phù hợp hơn.
6.1. PCR-MG
PCR-MG: Là phương pháp xét nghiệm nhằm phát hiện Mycoplasma gallisepticum trong mẫu bệnh phẩm. Phương pháp này phù hợp trong các trường hợp đàn gà có biểu hiện hô hấp nghi ngờ CRD, bệnh kéo dài, điều trị kém đáp ứng hoặc có nghi ngờ bệnh ghép với các tác nhân hô hấp khác.
Kết quả xét nghiệm PCR-MG giúp hỗ trợ chẩn đoán chính xác hơn so với chỉ quan sát triệu chứng lâm sàng, đặc biệt trong những trường hợp triệu chứng dễ nhầm với ND, IB, AI, IC, ORT hoặc ILT.
7. Các bước lấy mẫu bệnh phẩm xét nghiệm MG
Để xét nghiệm Mycoplasma gallisepticum, mẫu bệnh phẩm cần được lấy đúng vị trí, bảo quản phù hợp và gửi đến phòng xét nghiệm trong thời gian sớm nhất. Việc lấy mẫu đúng giúp nâng cao độ tin cậy của kết quả xét nghiệm.
7.1. Mẫu ngoáy swab
Mẫu ngoáy được sử dụng phổ biến trong trường hợp không có gà chết hoặc cần lấy mẫu trên gà sống. Các mẫu ngoáy này có thể được sử dụng cho xét nghiệm PCR hoặc nuôi cấy khi không có gà chết để mổ khám.
- Ngoáy khí quản, hay tracheal swab, là mẫu phổ biến nhất để xét nghiệm MG. Đây là vị trí phù hợp do MG thường gây tổn thương ở đường hô hấp.
- Ngoáy xoang mũi hoặc xoang mắt phù hợp trong trường hợp gà có biểu hiện sưng mặt, viêm xoang hoặc chảy dịch vùng mắt, mũi.
- Ngoáy hầu họng, hay oropharyngeal swab.
7.2. Mẫu mô khi mổ khám
Trong trường hợp có gà chết, có thể lấy mẫu mô khi mổ khám để phục vụ xét nghiệm. Các mẫu phù hợp bao gồm:
- Túi khí
- Phổi
- Khí quản
Đây là các cơ quan liên quan trực tiếp đến bệnh tích hô hấp do MG gây ra.
Mẫu mô cần được lấy sạch, tránh nhiễm bẩn chéo và bảo quản đúng điều kiện trước khi gửi đến phòng xét nghiệm.
8. Bảo quản và vận chuyển mẫu xét nghiệm MG
Mẫu bệnh phẩm xét nghiệm MG cần được giữ lạnh ở nhiệt độ 2–8°C.
Nếu gửi mẫu PCR trong thời gian ngắn, không nên đông đá mẫu. Mẫu cần được gửi đến phòng xét nghiệm càng sớm càng tốt, tốt nhất trong vòng 24 giờ đầu sau khi lấy mẫu.
Trong quá trình vận chuyển, cần tránh để mẫu tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng và nhiệt độ cao. Điều kiện bảo quản không phù hợp có thể ảnh hưởng đến chất lượng mẫu và độ tin cậy của kết quả xét nghiệm.
9. Kết quả PCR-MG và ý nghĩa trong kiểm soát bệnh
Kết quả PCR-MG giúp xác định sự hiện diện của
Mycoplasma gallisepticum trong mẫu bệnh phẩm. Khi kết quả dương tính, trại nuôi có cơ sở để đánh giá tình trạng nhiễm MG trong đàn và có biện pháp xử lý phù hợp.
Trong trường hợp nghi ngờ bệnh ghép, việc kết hợp xét nghiệm MG với các tác nhân khác như:
E. coli, AI, ND, IB hoặc ORT sẽ giúp làm rõ nguyên nhân gây bệnh, hạn chế chẩn đoán sai và hỗ trợ kiểm soát bệnh hiệu quả hơn.
Ảnh điện di sản phẩm PCR-MG.
10. Tầm quan trọng của xét nghiệm PCR-MG trong kiểm soát bệnh CRD
Bệnh CRD trên gia cầm do
Mycoplasma gallisepticum là bệnh hô hấp mãn tính phổ biến, dễ lây lan và có thể gây thiệt hại kinh tế lớn cho ngành chăn nuôi gia cầm. Do triệu chứng bệnh dễ nhầm với nhiều bệnh hô hấp khác, việc chẩn đoán lâm sàng đơn thuần thường không đủ để xác định chính xác nguyên nhân.
Xét nghiệm PCR-MG là phương pháp nhanh, nhạy và đặc hiệu, giúp phát hiện tác nhân MG, hỗ trợ trang trại đưa ra hướng xử lý kịp thời.
FiveLab hiện đang triển khai xét nghiệm PCR-MG và các xét nghiệm bệnh ghép liên quan, giúp trang trại, người chăn nuôi kiểm soát bệnh CRD hiệu quả hơn, giảm thiệt hại và bảo vệ năng suất đàn gia cầm.
Liên hệ ngay Hotline: 0822 120 555 để được đội ngũ chuyên gia FiveLab tư vấn chuyên sâu và hỗ trợ quy trình lấy mẫu xét nghiệm nhanh chóng, chính xác nhất.
Bài viết được biên soạn bởi FiveLab - Trung tâm chẩn đoán xét nghiệm và kiểm nghiệm thú y trực thuộc Công ty cổ phần thuốc thú y Trung Ương 5 (Fivevet).
Tài liệu tham khảo
1. WOAH (2025). Avian mycoplasmosis (Mycoplasma gallisepticum), Terrestrial Manual.
2. EU (2019). Regulation on surveillance of Mycoplasma gallisepticum in poultry.
3. El-Gazzar, M. (2025). Mycoplasma gallisepticum Infection in Poultry. MSD Veterinary Manual.
4. Infection, Transmission, Pathogenesis and Vaccine Development against Mycoplasma gallisepticum by Susithra Priyadarshni Mugunthan, Ganapathy Kannan, Harish Mani Chandra and Biswaranjan Paital.
Câu hỏi thường gặp:
1. Bệnh CRD trên gia cầm do tác nhân nào gây ra?
Bệnh CRD trên gia cầm chủ yếu do vi khuẩn
Mycoplasma gallisepticum gây ra. Ngoài ra, bệnh có thể diễn biến nặng hơn khi ghép với các tác nhân khác như
E. coli, AI, ND, IB hoặc ORT.
2. Vì sao bệnh CRD dễ bị nhầm với các bệnh hô hấp khác?
Bệnh CRD có các triệu chứng hô hấp như ho, khò khè, khó thở, chảy nước mũi, viêm xoang và viêm kết mạc. Đây cũng là những biểu hiện có thể gặp trong các bệnh như ND, IB, AI, IC, ORT và ILT, nên việc chẩn đoán bằng lâm sàng thường gặp nhiều khó khăn.
3. PCR-MG có vai trò gì trong chẩn đoán bệnh CRD?
PCR-MG giúp phát hiện sự hiện diện của
Mycoplasma gallisepticum trong mẫu bệnh phẩm. Đây là phương pháp nhanh, nhạy và đặc hiệu hơn so với nuôi cấy truyền thống, hỗ trợ trang trại xác định nguyên nhân gây bệnh và có hướng xử lý kịp thời.
4. Nên lấy mẫu gì để xét nghiệm Mycoplasma gallisepticum?
Có thể lấy mẫu ngoáy khí quản, ngoáy xoang mũi, xoang mắt hoặc ngoáy hầu họng khi không có gà chết. Trong trường hợp có gà chết, có thể lấy mẫu mô như túi khí, phổi và khí quản để xét nghiệm.
5. Mẫu xét nghiệm Mycoplasma gallisepticum cần được bảo quản như thế nào?
Mẫu bệnh phẩm cần được giữ lạnh ở 2–8°C, tránh ánh nắng và nhiệt độ cao. Nếu gửi mẫu PCR trong thời gian ngắn, không nên đông đá mẫu và nên gửi đến phòng xét nghiệm càng sớm càng tốt, tốt nhất trong vòng 24 giờ đầu.
Xem thêm:
-
PHƯƠNG PHÁP XÉT NGHIỆM BỆNH NEWCASTLE
-
ĐỊNH LƯỢNG KHÁNG THỂ LỞ MỒM LONG MÓNG (FMD) TRÊN TRÂU, BÒ, LỢN,… BẰNG PHƯƠNG PHÁP LP ELISA
-
ĐỊNH LƯỢNG KHÁNG THỂ DỊCH TẢ LỢN CỔ ĐIỂN (CSF) BẰNG PHƯƠNG PHÁP NPLA VÀ LỰA CHỌN THỜI ĐIỂM TIÊM VẮC XIN CSF PHÙ HỢP - TƯ VẤN TỪ FIVELAB
024 3376 6868 
info@fivevet.vn 
Đăng nhập 
VN
ENG
