Bệnh nấm diều ở gia cầm là một bệnh thường gặp trên đường tiêu hóa, đặc biệt dễ xuất hiện ở gà con khi điều kiện chăm sóc nuôi dưỡng không đảm bảo, thức ăn bị ẩm mốc hoặc hệ vi sinh đường ruột bị mất cân bằng. Bệnh không chỉ làm gia cầm chậm lớn, giảm sức đề kháng mà còn có thể làm tăng tỷ lệ hao hụt, gây ảnh hưởng đáng kể đến hiệu quả chăn nuôi. Việc phát hiện sớm nguyên nhân, triệu chứng và áp dụng biện pháp xử lý phù hợp là yếu tố rất quan trọng để hạn chế thiệt hại. Trong bài viết này, Phòng Kỹ thuật thực địa Fivevet sẽ chia sẻ những thông tin cơ bản về bệnh nấm diều ở gia cầm, giúp người chăn nuôi chủ động hơn trong quá trình nhận biết, theo dõi và phòng trị bệnh hiệu quả cho đàn vật nuôi.
Bệnh nấm diều ở gia cầm1. Bệnh nấm diều ở gia cầm là gì?
Bệnh nấm diều là một bệnh nấm cơ hội ở đường tiêu hóa của nhiều loài gia cầm khác nhau, bao gồm gà, gà tây, bồ câu và chim cút, do nấm Candida spp, chủ yếu là Candida albicans gây ra. Nấm phát triển trong điều kiện thích hợp khoảng 37°C, tuy nhiên cũng có thể phát triển ở nhiệt độ phòng, trên các loại củ như khoai tây, củ cải đường, cà rốt và trên nhiều môi trường nhân tạo. Bệnh nấm diều còn được gọi bằng nhiều tên khác như tưa miệng, diều chua hoặc bệnh nấm Candida albicans ở gia cầm. Trong điều kiện bình thường, các loài Candida là một phần của hệ vi sinh vật thường trú trong đường tiêu hóa của nhiều loài, bao gồm cả chim. Bệnh chỉ xảy ra khi hệ vi sinh vật bình thường này bị phá vỡ và tạo điều kiện thuận lợi cho nấm phát triển mạnh.
2. Dịch tễ bệnh nấm diều ở gia cầm
Nấm Candida albicans có thể gây bệnh trên nhiều loài gia cầm như gà, gà tây, gà phi, bồ câu, ngỗng, gà lôi, chim trĩ, gà gô và cút. Trong đó, gia cầm non thường mẫn cảm hơn gia cầm lớn. Trên đàn gà tây, bệnh thường xảy ra thành từng đợt dịch. Trên thực tế, trong điều kiện bình thường, diều của nhiều con gia cầm vẫn có thể mang mầm bệnh nhưng về lâm sàng chúng vẫn ăn uống bình thường. Chỉ khi gặp điều kiện thuận lợi thì nấm mới phát triển mạnh và gây thành dịch. Những yếu tố làm bệnh bùng phát thường là chăm sóc nuôi dưỡng kém, gia cầm đang mắc bệnh do vi rút, vi khuẩn hoặc nấm khác, cũng như việc sử dụng kháng sinh phổ rộng trong thời gian dài. Đặc biệt, nếu nấm Candida albicans ghép với bệnh Aspergillosis thì tỷ lệ gia cầm mắc bệnh và chết sẽ càng cao.
3. Triệu chứng bệnh nấm diều ở gà
Bệnh thường xảy ra ở gà từ 2 tuần tuổi và tỷ lệ chết có xu hướng tăng dần đến 6 tuần tuổi. Trong một số trường hợp, bệnh có thể làm chết đến 75% tổng đàn. Những con sống sót thường gầy yếu, chậm lớn, làm giảm giá trị kinh tế nên thường bị loại thải. Dấu hiệu dễ nhận thấy là niêm mạc khoang miệng có chất phủ màu trắng ngà giống như màng giả và có mùi hôi.
Ở thể cấp tính: Bệnh thường xảy ra ở gà từ 5 đến 10 ngày tuổi với triệu chứng đặc trưng.
- Diều căng to bất thường, mềm và đau khi sờ nắn.
- Gà bệnh chậm lớn, yếu, ăn kém, lông xù. Nếu vặt sạch lông để quan sát từ bên ngoài sẽ thấy diều chứa đầy nước màu đục, khi xách ngược gà lên thì dịch trong diều chảy thành dòng.
- Một số con còn có biểu hiện tiêu chảy.
- Gà thường chết sau 3 đến 4 ngày kể từ khi mắc bệnh, có thể chết đột tử hoặc co giật trước khi chết.
Thể á cấp tính: Thường gặp ở gà từ 10 ngày đến 2 tháng tuổi.
Thể mãn tính: Hay xảy ra ở gà trên 2 tháng tuổi và trong nhiều trường hợp gà có thể tự khỏi bệnh.
Tỷ lệ chết khác nhau theo từng lứa tuổi, trong đó gà 30 ngày tuổi có thể chết từ 40 đến 60%, gà 60 ngày tuổi có thể chết từ 15 đến 20%, gà trên 3 tháng tuổi thì tỷ lệ chết không đáng kể.
4. Bệnh tích của bệnh nấm diều như thế nào?
Bệnh tích của bệnh nấm diều tập trung chủ yếu ở đường tiêu hóa.
Niêm mạc khoang miệng, hầu, thực quản, diều và dạ dày tuyến thường phủ các mảng bám màu trắng, trắng xám hoặc hơi vàng, thậm chí có thể bị loét.
Tổn thương rõ nhất là ở diều. Diều của gà bệnh thường chứa đầy dịch đục có mùi chua và hầu như không có mẫu thức ăn nào. Niêm mạc diều sưng dày lên, nổi rõ từng phần, có nhiều đám loét hoặc các nốt mụn màu trắng. Mô diều tổn thương có thể bóc ra từng mảng hoặc sau khi bong để lại các mảng thịt màu xám trông như khăn bông gấp lại nhiều lần.
Ngoài ra, dạ dày tuyến có thể bị sưng, phủ dịch cata hoặc hoại tử. Các đám hoại tử có thể lớn như đầu đũa hoặc hơn, rìa mép lồi lõm, phần thịt bên trong có màu đỏ thẫm. Niêm mạc dạ dày cơ thường sưng, bở và dễ bóc.
Ruột bị viêm cata, bên trong thường chứa chất giống cháo nhão màu xám trắng hoặc hơi đỏ, nhiều trường hợp các chất này dày lên như “sợi phở”. Đôi khi còn quan sát thấy gan, thận và tim có tổn thương hoại tử cục bộ.
Bệnh tích nấm diều ở gà5. Chẩn đoán bệnh nấm diều ở gia cầm bằng cách nào?
Việc chẩn đoán bệnh nấm diều cần căn cứ vào kết quả điều tra dịch tễ, triệu chứng lâm sàng và kết quả mổ khám bệnh tích. Kết quả nuôi cấy có thể cho phản ứng dương tính, tuy nhiên chưa thể khẳng định gia cầm bị bệnh nếu nấm không mọc với số lượng lớn. Việc kết luận còn phụ thuộc vào kinh nghiệm chẩn đoán của kỹ thuật viên.
Ngoài ra, cần chẩn đoán phân biệt với bệnh thiếu vitamin A vì khi thiếu vitamin A, gà cũng có biểu hiện co giật tương tự. Tuy nhiên, bệnh thiếu vitamin A thường xảy ra ở gà và gà tây từ 1 đến 7 tuần tuổi, với triệu chứng đặc trưng là yếu chân, khuỳnh chân, đi loạng choạng, sụt cân, giảm ăn, lông xơ xác, mào tích nhợt nhạt và mắt đầy dịch viêm. Gà thường chết trong khoảng 6 đến 10 ngày sau khi xuất hiện triệu chứng đầu tiên. Nguyên nhân chủ yếu là do chất lượng thức ăn không đảm bảo và bệnh sẽ dừng lại khi thay khẩu phần cân đối dinh dưỡng hơn.
6. Cách phòng bệnh nấm diều ở gia cầm hiệu quả
- Vệ sinh, thông thoáng chuồng nuôi, lót nền khô ráo.
- Xử lý lót chuồng bằng cách phun CuSO4 0,5% (1 g/2 lít nước) trước khi nhập gà.
- Chỉ dùng kháng sinh với mục đích chữa bệnh và dùng đúng liều, đúng liệu trình.
Một số sản phẩm phòng bệnh nấm diều- Phun tiêu độc chuồng nuôi bằng một trong các sản phẩm sau: Five-Iodine, Five-BGF, Five-B.K.G, Five-Perkon 3S,...
- Dùng Five-NP.10 trộn 1g/500g thức ăn dùng cho 4,5-5kgP hoặc dùng Five-Funazole liều 1ml/6-8kgP/ngày. Liệu trình 3 ngày.
- Thức ăn luôn mới, khô, bảo quản tốt, không mốc ẩm. Nguồn nước sạch, dụng cụ cấp nước luôn vệ sinh sạch sẽ.
- Cân bằng khẩu phần thức ăn, bổ sung vitamin A, dùng một trong các sản phẩm sau: Five-Multivit, Five-Masol Forte, Five-Aminovit super, Five-ADE plus, Five-Canxi-ADE,…
- Dùng Five-Anti toxin trộn liên tục vào thức ăn cho gia cầm, đặc biệt là thức ăn người nuôi tự sản xuất để hấp thụ độc tố nấm mốc, ngăn ngừa tác hại của nấm mốc với sức khỏe vật nuôi.
7. Cách trị bệnh nấm diều ở gia cầm
Khi phát hiện bệnh, cần cách ly ngay gà bệnh ra riêng, tiến hành thụt rửa diều và loại bỏ chất chứa bên trong. Thay đổi thức ăn, nước uống mới. Vệ sinh sạch sẽ chuồng trại, máng ăn, máng uống.
Sản phẩm trị bệnh nấm diều - Hỗ trợ điện giải dùng một trong các sản phẩm sau: Five-Lyte oral, Five- Vit KC. Lyte, Chống nóng giải độc rau má,…
- Dùng Five-NP.10 trộn 1g/500g thức ăn dùng cho 4,5-5kgP, hoặc dùng Five-Funazole liều 1ml/6-8kgP/ngày, liệu trình liên tục 7-10 ngày.
- Nâng cao đề kháng bằng Five-ADE.Bcomplex oral, Five-Muitivit, Five-Masol Forte, Five-ADE Plus, Beta-Glucan.C,…
- Cải thiện hệ vi sinh đường tiêu hóa bằng một trong các sản phẩm sau: Five-Enzym, Five-Men tiêu hóa, Five-Men sống, Five-Lacenzym, Five-Prozym 5 way,…
- Giải độc dùng một trong các sản phẩm sau: Five-Orgamin, Five-Bogama, Five-Giải độc gan, Five-Acemin B12, Five-Phosric,...
Tuy nhiên, điều quan trọng nhất vẫn là phải loại trừ được nguồn lây nhiễm nấm diều thì mới có thể điều trị dứt điểm bệnh trong đàn gia cầm.
Bệnh nấm diều ở gia cầm là bệnh thường gặp, đặc biệt ở gia cầm non, có thể gây tỷ lệ chết cao và làm giảm hiệu quả chăn nuôi nếu không được phát hiện sớm. Việc nắm rõ nguyên nhân, triệu chứng, bệnh tích, cách chẩn đoán cũng như biện pháp phòng và trị bệnh sẽ giúp người chăn nuôi chủ động kiểm soát bệnh tốt hơn. Muốn trị bệnh hiệu quả, ngoài việc dùng sản phẩm hỗ trợ phù hợp, cần đặc biệt chú trọng vệ sinh chuồng trại, chất lượng thức ăn, nước uống và loại bỏ triệt để nguồn nấm trong môi trường chăn nuôi.
Bài viết được biên soạn bởi Phòng Kỹ thuật thực địa - Công ty cổ phần thuốc thú y Trung ương 5 (Fivevet).
Câu hỏi thường gặp
1. Bệnh nấm diều ở gia cầm là gì?
Bệnh nấm diều là bệnh nấm cơ hội ở đường tiêu hóa của gia cầm, do nấm Candida spp, chủ yếu là Candida albicans gây ra. Bệnh còn được gọi là tưa miệng, diều chua hoặc nấm Candida albicans ở gia cầm.
2. Bệnh nấm diều thường gặp ở những loại gia cầm nào?
Bệnh có thể gặp ở nhiều loài gia cầm như gà, gà tây, bồ câu, chim cút, ngỗng, chim trĩ, gà lôi, gà gô và một số loài khác. Trong đó, gia cầm non thường mẫn cảm hơn gia cầm lớn.
3. Vì sao gia cầm non dễ mắc bệnh nấm diều hơn gia cầm trưởng thành?
Gia cầm non có sức đề kháng còn yếu, hệ tiêu hóa chưa hoàn thiện nên dễ bị rối loạn hệ vi sinh đường ruột. Khi gặp điều kiện bất lợi, nấm sẽ phát triển mạnh và gây bệnh nhanh hơn so với gia cầm trưởng thành.
4. Bệnh tích thường gặp khi mổ khám gà bị nấm diều là gì?
Bệnh tích chủ yếu tập trung ở đường tiêu hóa. Niêm mạc khoang miệng, hầu, thực quản, diều và dạ dày tuyến thường có mảng bám trắng, trắng xám hoặc hơi vàng, đôi khi loét. Diều chứa dịch đục, có mùi chua, niêm mạc sưng dày và có các nốt trắng hoặc đám loét.
5. Những yếu tố nào làm bệnh nấm diều bùng phát mạnh trong đàn?
Các yếu tố làm bệnh bùng phát gồm: chăm sóc nuôi dưỡng kém, chuồng trại ẩm thấp, thức ăn mốc, gia cầm đang mắc bệnh khác do vi rút, vi khuẩn hoặc nấm và việc sử dụng kháng sinh phổ rộng kéo dài.
Xem thêm:
- VIÊM RỐN Ở GIA CẦM
- BỆNH NẤM PHỔI GIA CẦM
024 3376 6868 
info@fivevet.vn 
Đăng nhập 
VN
ENG
