Bệnh phó thương hàn ở lợn là bệnh truyền nhiễm thường xuất hiện ở lợn con từ 2-4 tháng tuổi, gây thiệt hại lớn cho các trang trại chăn nuôi. Vi khuẩn Salmonella xâm nhập vào đường tiêu hóa, làm rối loạn chức năng hấp thu và gây các triệu chứng nôn mửa, tiêu chảy kéo dài, phân hôi khắm, kèm theo tổn thương loét tại ruột già.
Không chỉ ảnh hưởng đến tăng trưởng của đàn lợn, bệnh còn là mối nguy cho sức khỏe cộng đồng khi thịt lợn nhiễm Salmonella có thể gây bệnh cho người. Ở bài viết này, Fivevet chia sẻ quy trình phòng - trị và an toàn sinh học giúp kiểm soát hiệu quả bệnh phó thương hàn trong chăn nuôi.
Bệnh phó thương hàn ở lợn
1. Căn bệnh phó thương hàn ở lợn
Bệnh do vi khuẩn Salmonella thuộc họ Enterobacteriaceae, hiện đã ghi nhận hơn 2.500 serotype khác nhau. Ở lợn, hai serotype gây bệnh phổ biến nhất là:
- Salmonella choleraesuis (S. choleraesuis) chủng Kunzendorf – thường gây bệnh thể bại huyết, tạo nên các bệnh tích đặc trưng ở nhiều cơ quan.
- Salmonella typhimurium (S. typhimurium) – chủ yếu gây tiêu chảy ở lợn với biểu hiện viêm ruột kết điển hình.
Ngoài ra, trước đây còn phân lập được S. typhisuis gây bệnh cho lợn tại Tây Mỹ và Châu Âu. Một số serotype khác cũng từng được ghi nhận gồm:
- S. heidelberg gặp ở lợn tiêu chảy sau cai sữa.
- S. dublin và S. enteritidis phát hiện ở lợn con theo mẹ bị viêm màng não.
Sức đề kháng
Vi khuẩn Salmonella có mặt ở khắp mọi nơi và có sức đề kháng cao với điều kiện ngoại cảnh. Trong xác động vật bị chôn dưới bùn hoặc cát, vi khuẩn có thể tồn tại từ 2-3 tháng.
Salmonella cũng có thể sống lâu trong thịt ướp muối (nồng độ muối 29%), kéo dài 4-8 tháng ở nhiệt độ 6-12°C.
Tuy nhiên, vi khuẩn lại nhạy cảm với nhiệt độ cao:
- Bị tiêu diệt sau 1 giờ ở 50°C.
- Bị tiêu diệt sau 20 phút ở 70°C.
- Bị tiêu diệt sau 5 phút ở 100°C.
Salmonella bị diệt nhanh chóng bởi Phenol 5%, formol 0,2% diệt vi khuẩn sau 15-20 phút.
2. Dịch tễ học
a. Loài vật mắc
Vi khuẩn Salmonella tồn tại tự nhiên trong đường tiêu hóa của nhiều loài động vật. Tùy từng serotype, vi khuẩn có thể gây bệnh cho người, trâu, bò, lợn, cừu, ngựa và gia cầm.
Ở lợn, các trường hợp mắc bệnh chủ yếu liên quan đến các serotype: S. choleraesuis, S. typhisuis, S. typhimurium.
Bệnh thường xuất hiện nhiều ở lợn cai sữa, trong khi lợn trưởng thành và lợn con theo mẹ ít khi mắc bệnh hơn.
b. Phương thức truyền lây
Vi khuẩn Salmonella phân bố rất rộng - cả ngoài môi trường và trong đường tiêu hóa của động vật - do đó nguồn lây rất đa dạng: phân, thức ăn, nước uống thừa, dụng cụ chăn nuôi, phương tiện vận chuyển, sản phẩm động vật.
Bệnh có thể truyền theo hai con đường chính:
- Truyền dọc: lợn nái truyền cho lợn con.
- Truyền ngang qua đường tiêu hóa - từ môi trường, thức ăn, nước uống, dụng cụ,…
Ngoài ra, các loài chim, côn trùng và gặm nhấm được xem là nhân tố trung gian quan trọng trong việc lây truyền bệnh.
3. Triệu chứng bệnh phó thương hàn ở lợn
Triệu chứng bệnh thay đổi tùy theo loài vi khuẩn gây bệnh:
a. Bệnh do Salmonella choleraesuis (Thể bại huyết)
Bệnh do Salmonella choleraesuis gây ra ở lợn chủ yếu xuất hiện dưới thể bại huyết, với thời gian ủ bệnh từ 2 ngày đến vài tuần. Đối tượng dễ mắc nhất là lợn cai sữa dưới 5 tháng tuổi, nhưng bệnh cũng có thể gặp ở lợn thịt, lợn con theo mẹ và lợn nái sinh sản (là nguyên nhân gây sảy thai).
Triệu chứng lâm sàng:
- Lợn bỏ ăn, lờ đờ, sốt cao 40,5-41,6°C.
- Xuất hiện ho nhẹ, ho ướt, khó thở.
- Có dấu hiệu hoàng đản.
- Lợn lười vận động, thường tụm lại ở góc chuồng và dễ chết.
- Xanh tím ở bốn chân và vùng bụng - dấu hiệu điển hình của thể bại huyết.
- Đến ngày thứ 3-4, lợn bắt đầu tiêu chảy, phân lỏng nhiều nước, màu vàng.
- Một số con có triệu chứng thần kinh.
- Lợn nái mang thai mắc bệnh có thể bị sảy thai.
Tỷ lệ mắc và chết:
- Trong các ổ dịch, tỷ lệ mắc bệnh thường dưới 10%.
- Tuy nhiên, tỷ lệ chết rất cao, gây thiệt hại lớn.
- Lợn khỏi bệnh vẫn có thể mang và thải mầm bệnh trong 12 tuần.
b. Bệnh do Salmonella typhimurium (Thể viêm ruột kết)
Salmonella typhimurium gây bệnh viêm ruột kết ở lợn (Salmonella enterocolitis), đặc trưng bởi tình trạng tiêu chảy kéo dài và lây lan nhanh trong đàn.
Triệu chứng lâm sàng
- Lợn tiêu chảy phân lỏng, nhiều nước, màu vàng; bệnh có xu hướng lan nhanh giữa các cá thể trong đàn.
- Giai đoạn đầu tiêu chảy kéo dài 3-7 ngày, sau đó bệnh tái phát 2-3 lần, khiến tiêu chảy có thể kéo dài nhiều tuần.
- Phân đôi khi có lẫn máu, nhưng đây không phải dấu hiệu đặc trưng.
- Lợn sốt cao, giảm ăn, bị mất nước do tiêu chảy kéo dài.
Tỷ lệ chết và hậu quả:
- Tỷ lệ chết thấp, chủ yếu do mất nước nặng và giảm kali huyết.
- Phần lớn lợn bệnh qua khỏi nhưng vẫn bài tiết mầm bệnh trong vòng 5 tháng.
- Một số con sau khi khỏi bệnh có biểu hiện còi cọc, chậm lớn, ảnh hưởng hiệu quả chăn nuôi.
c. Bệnh do các serotype khác
Ngoài hai serotype thường gặp ở lợn, một số serotype khác của Salmonella cũng có thể gây bệnh:
- Salmonella typhisuis (S. typhisuis): thường gây tiêu chảy mạn tính, khiến lợn còi cọc, chậm lớn.
- Salmonella heidelberg (S. heidelberg): liên quan đến các trường hợp tiêu chảy cấp tính nhiều nước ở lợn sau cai sữa.
- Salmonella Dublin (S. Dublin) và Salmonella enteritidis (S. enteritidis): có thể gây triệu chứng thần kinh ở lợn sơ sinh, chủ yếu do viêm màng não mủ.
4. Bệnh tích bệnh phó thương hàn ở lợn
a. Bệnh do Salmonella choleraesuis
Ở thể bại huyết do Salmonella choleraesuis, lợn xuất hiện nhiều bệnh tích đặc trưng:
- Xanh tím rõ ở tai, chân, đuôi và vùng bụng.
- Niêm mạc hạ vị bị xung huyết hoặc nhồi huyết.
- Lách sưng to, tím bầm.
- Gan ít sưng, có nhiều điểm hoại tử nhỏ kích thước 1-2mm; thành túi mật dày và phù nề.
- Hạch màng treo ruột và hạch vùng dạ dày - gan sưng to, thủy thũng.
- Phổi chắc, đàn hồi; bị xung huyết lan tràn, giữa các tiểu thùy phù thũng, và có thể xuất huyết.
- Vỏ thận và màng ngoài tim thường có xuất huyết điểm.
- Lợn có chứng hoàng đản rất nặng, tuy nhiên không xuất hiện thường xuyên.
- Những con sống sót sau vài ngày có thể xuất hiện tụ máu tím bầm ở đỉnh tai.
b. Bệnh do Salmonella typhimurium
Ở thể viêm ruột kết do Salmonella typhimurium, bệnh tích tập trung chủ yếu ở kết tràng và manh tràng:
- Xuất hiện hoại tử điểm hoặc hoại tử lan tràn.
- Niêm mạc kết tràng, manh tràng bị phù thũng, màu đỏ, lồi lõm, bên trên có nhiều điểm tổ chức màu vàng xám.
- Chất chứa trong kết tràng và manh tràng rất ít, thường nhuốm mật, có màu đen và các hạt lợn cợn như sạn cát.
- Hạch màng treo ruột, đặc biệt hạch ở hồi manh tràng bị sưng to, thủy thũng.
- Bệnh tích còn lan xuống kết trực tràng, với các ổ loét hoại tử dạng “cúc áo” – dấu hiệu đặc trưng của Salmonella.
Gan và lách trong hầu hết trường hợp không sưng, chỉ có xung huyết ở giai đoạn đầu của bệnh.
c. Bệnh do serotype khác
Salmonella typhisuis (S. typhisuis)
- Gây loét ruột già mạn tính, khiến lợn còi cọc.
- Hạch lympho sưng to, phù thũng.
- Có thể kèm viêm phế quản, viêm phổi.
Salmonella heidelberg (S. heidelberg)
- Thường gây bệnh ở lợn sau cai sữa.
- Bệnh tích ít xuất hiện hoặc nhẹ với biểu hiện ruột đầy dịch.
Salmonella Dublin (S. dublin) và Salmonella enteritidis (S. enteritidis)
- Có thể gây triệu chứng thần kinh ở lợn con theo mẹ.
- Màng não mề, bị căng phồng bởi fibrin, tập trung nhiều bạch cầu trung tính và đại thực bào, điển hình của viêm màng não mủ.
Bệnh tích
5. Chẩn đoán bệnh phó thương hàn ở lợn
a. Chẩn đoán lâm sàng: dựa vào triệu chứng, bệnh tích đặc trưng để chẩn đoán bệnh.
b. Chẩn đoán cận lâm sàng:
Liên hệ ngay 0822 120 555 hoặc 0972 249 555 để được Trung tâm chẩn đoán xét nghiệm và kiểm nghiệm thú y FiveLab tư vấn lấy mẫu và hỗ trợ xét nghiệm nhanh nhất.
6. Phòng bệnh phó thương hàn ở lợn
a. Vệ sinh phòng bệnh
- Vệ sinh chuồng trại định kỳ để giảm mầm bệnh trong môi trường, hạn chế các yếu tố stress cho lợn như đảm bảo mật độ nuôi lợn, nhiệt độ, độ ẩm và độ thoáng khí của chuồng nuôi tốt nhất.
- Áp dụng nghiêm ngặt quy trình “cùng vào – cùng ra”.
Sản phẩm hỗ trợ tiêu hóa
b. Phòng bệnh bằng vắc xin
Sử dụng Five-THT.P để phòng tụ huyết trùng và phó thương hàn lợn.
Lịch tiêm phòng:
- Lợn con theo mẹ:
+ Tiêm mũi 1: khi 2-5 tuần tuổi.
+ Tiêm mũi 2: 2-3 tuần sau mũi đầu tiên.
- Lợn hậu bị: tiêm trước phối giống 2-3 tuần.
- Lợn nái mang thai: tiêm trước khi đẻ 3-4 tuần.
7. Trị bệnh phó thương hàn ở lợn
- Tách lọc và cách ly lợn bệnh ngay khi phát hiện để hạn chế lây lan trong đàn.
a. Điều trị cá thể
Sản phẩm giảm đau - hạ sốt
Kháng sinh dạng tiêm
b. Xử lý tổng đàn
Liều lượng, liệu trình theo hướng dẫn trên bao bì sản phẩm. Chăm sóc đàn lợn thật tốt, giúp chúng nhanh chóng hồi phục.
Câu hỏi thường gặp:
Câu 1: Bệnh phó thương hàn lợn là gì?
Bệnh phó thương hàn lợn là bệnh truyền nhiễm do vi khuẩn Salmonella gây ra, chủ yếu bởi S. choleraesuis gây thể bại huyết và S. typhimurium gây viêm ruột kết ở lợn.
Câu 2: Vi khuẩn Salmonella lây lan như thế nào?
Salmonella tồn tại rộng rãi ở môi trường và đường tiêu hóa động vật, lan truyền qua phân, thức ăn, nước uống, dụng cụ chăn nuôi, vận chuyển và sản phẩm động vật. Nó có thể lây theo đường tiêu hóa giữa lợn và từ mẹ sang con. Trung gian truyền bệnh còn có chim, côn trùng và gặm nhấm.
Câu 3: Làm sao chẩn đoán bệnh phó thương hàn lợn?
- Chẩn đoán lâm sàng: dựa trên triệu chứng và bệnh tích.
- Chẩn đoán cận lâm sàng: mẫu bệnh phẩm gửi phòng xét nghiệm chuyên sâu như FiveLab để xác định serotype chính xác.
Câu 4: Những yếu tố nào làm tăng nguy cơ bùng phát Salmonella trong trại?
- Chuồng ẩm ướt, vệ sinh kém.
- Mật độ nuôi quá dày.
- Thức ăn, nước uống bị ô nhiễm.
- Gặm nhấm, côn trùng nhiều.
- Lợn cai sữa stress, giảm miễn dịch.
Câu 5: Bệnh Salmonella có lây sang người không?
Có. Một số serotype Salmonella có thể gây ngộ độc thực phẩm và nhiễm khuẩn ở người. Do đó, người chăn nuôi cần vệ sinh tay và dụng cụ kỹ càng khi tiếp xúc với lợn bệnh hoặc phân.
024 3376 6868 
info@fivevet.vn 
Đăng nhập 
VN
ENG
